Tiếp tục chương trình Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI, sáng 29/9, tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, các đại biểu thảo luận, cho ý kiến về dự án Bộ Luật Hình sự (sửa đổi).

Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Hà Tĩnh, Trần Đình Gia đã đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, bám sát thực tiễn đặt ra, góp phần hoàn thiện dự án Luật.

Nhận diện rõ trách nhiệm pháp lý khi AI bị lợi dụng phạm tội

Tham gia thảo luận, Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Hà Tĩnh, Trần Đình Gia cho rằng Bộ Luật Hình sự hiện hành quy định chỉ cá nhân và pháp nhân thương mại mới phải chịu trách nhiệm hình sự và phải có yếu tố lỗi (cố ý hoặc vô ý), AI chưa được công nhận là chủ thể pháp lý độc lập.

Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Trần Đình Gia tham gia thảo luận

Theo đại biểu, trường hợp kẻ lừa đảo sử dụng công nghệ Deepfake (AI) để giả dạng giọng nói, khuôn mặt của lãnh đạo hoặc người thân nhằm chiếm đoạt tài sản. Trong trường hợp này, AI chỉ là phương tiện còn đối tượng trực tiếp điều khiển, sử dụng AI phải chịu trách nhiệm hình sự về tội danh tương ứng (như Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản).

Đại biểu đề nghị quy định rõ nguyên tắc xác định trách nhiệm hình sự của người thiết kế, huấn luyện, triển khai hoặc điều khiển hệ thống AI khi AI được sử dụng làm công cụ thực hiện tội phạm. Đồng thời, bổ sung quy định về thẩm quyền xử lý các hành vi phạm tội có yếu tố xuyên biên giới và ghi nhận dữ liệu điện tử do AI tạo ra; căn cứ xác định thiệt hại khi đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật tố tụng.

Đại biểu Trần Đình Gia nhấn mạnh hiện còn có sự chồng chéo giữa các điều luật về tội phạm an ninh mạng (mục 2, Chương XX) và các tội xâm phạm an ninh quốc gia (Chương XII). Khi hành vi hướng vào hệ thống thông tin quan trọng, dữ liệu bí mật nhà nước hoặc nhằm chống Nhà nước dễ dẫn đến xử lý trùng lặp hoặc không thống nhất.

Do đó, đại biểu đề nghị cần bổ sung nguyên tắc phân định rõ tội phạm mạng mới và tội xâm phạm an ninh quốc gia theo hướng loại trừ vào các điều luật tội phạm mạng (ưu tiên áp dụng nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia khi có mục đích chống chính quyền hoặc cung cấp thông tin cho nước ngoài). Cụ thể, khi hành vi có mục đích chống chính quyền nhân dân hoặc cung cấp thông tin cho nước ngoài (dấu hiệu đặc trưng), cần ưu tiên áp dụng nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia. Đối với các hành vi xâm nhập, phá hoại hệ thống hoặc chiếm đoạt tài sản độc lập vượt ra ngoài phương thức trên thì mới xem xét xử lý thêm về tội phạm mạng tương ứng.

Đại biểu tham dự

Tháo gỡ vướng trong định tội danh cố ý gây thương tích

Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Hà Tĩnh, Trần Đình Gia phân tích, thực tiễn phát sinh trường hợp người vi phạm thực hiện hành vi cố ý gây thương tích thuộc một trong các trường hợp từ điểm a đến điểm k khoản 1 Điều 116, nhưng do thương tích không đáng kể hoặc bị hại đã được điều trị ổn định nên kết quả giám định xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể là 0%.

Dự thảo chưa làm rõ trường hợp tỷ lệ tổn thương cơ thể 0% có thuộc trường hợp “dưới 11%” hay không, dẫn đến khó khăn trong việc xác định hành vi có cấu thành tội phạm để khởi tố, xử lý. Trong khi đó, tại khoản 6 Điều 116 đã quy định xử lý hình sự ngay từ giai đoạn “chuẩn bị phạm tội”, nhưng khi hành vi đã thực hiện mà tỷ lệ thương tích lại là 0% thì lại gặp vướng mắc. Từ những bất cập này, đại biểu kiến nghị sửa đổi khoản 1 Điều 116 theo hướng bổ sung trường hợp tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 0% đến dưới 11%.

Góp ý về tội vi phạm quy định về hoạt động ngân hàng, hoạt động khác liên quan đến hoạt động ngân hàng (Điều 189), đại biểu Trần Đình Gia đề xuất nghiên cứu mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với hành vi của những người vay vốn tại các tổ chức tín dụng khi thực hiện việc mua bán, cho tặng, chuyển nhượng hoặc tiếp tục thế chấp tài sản đã sử dụng để đảm bảo cho khoản vay tại các tổ chức tín dụng.

Thực tế hiện nay cho thấy, nhiều người vay vốn mua trả góp phương tiện (như ô tô) hoặc dùng tài sản thế chấp để vay tiền, nhưng sau một thời gian ngắn trả lãi đã tự ý bán, cho, tặng, chuyển nhượng hoặc tiếp tục thế chấp tài sản cho người khác với giá thấp nhằm tẩu tán tài sản trong khi nghĩa vụ trả nợ chưa hoàn tất. Thậm chí, nhiều người mua dù biết rõ tài sản đang thế chấp nhưng vẫn giao dịch, khiến tài sản bảo đảm bị dịch chuyển, gây tranh chấp và thiệt hại cho tổ chức tín dụng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định kết luận

Việc xử lý hiện nay chủ yếu dựa vào pháp luật về giao dịch bảo đảm và thu hồi nợ còn gặp nhiều khó khăn, đại biểu kiến nghị cần bổ sung quy định hình sự cụ thể đối với hành vi này để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các tổ chức tín dụng và ngăn ngừa rủi ro.

Kết thúc phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá với thực tiễn phong phú trong hoạt động thực tiễn, các đại biểu đã phân tích sâu sắc, đề xuất cụ thể, góp ý hoàn thiện đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Lượt xem: 22