Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp xã ngày càng được mở rộng, yêu cầu nâng cao chất lượng các quyết định tại kỳ họp trở nên cấp thiết. Trong đó, công tác thẩm tra của các Ban HĐND là nội dung quan trọng, có ý nghĩa trực tiếp đến chất lượng nghị quyết và hiệu quả tổ chức thực hiện trong thực tiễn.

Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân tỉnh họp thẩm tra

Trong tổ chức và hoạt động của HĐND, kỳ họp là hình thức hoạt động cơ bản, nơi xem xét, thảo luận và quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương. Tại đây, HĐND thực hiện chức năng quyết định thông qua việc ban hành các nghị quyết về phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách, đầu tư công và các chính sách liên quan trực tiếp đến đời sống Nhân dân; đồng thời thực hiện chức năng giám sát đối với hoạt động của Ủy ban nhân dân (UBND) và các cơ quan liên quan.

Trong quy trình chuẩn bị kỳ họp, công tác thẩm tra của các Ban HĐND giữ vị trí quan trọng. Thông qua thẩm tra, các nội dung do UBND trình được nghiên cứu, xem xét, đánh giá trước khi đưa ra thảo luận tại kỳ họp, góp phần rà soát tính đầy đủ của hồ sơ, tính phù hợp của nội dung và mức độ sẵn sàng để HĐND xem xét, quyết định.

Về bản chất, thẩm tra là hoạt động của các Ban HĐND nhằm nghiên cứu, xem xét và đánh giá toàn diện các nội dung trình kỳ họp trước khi HĐND thảo luận, quyết định. Đây không chỉ là hoạt động mang tính nghiệp vụ trong quy trình chuẩn bị kỳ họp mà còn là một nội dung quan trọng trong cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước ở địa phương. Thông qua thẩm tra, các nội dung do UBND trình được xem xét một cách độc lập trước khi HĐND quyết định.

Hoạt động thẩm tra đồng thời thể hiện vai trò phản biện chính sách của cơ quan dân cử, thông qua việc đánh giá các đề xuất, phương án do UBND xây dựng; góp phần hoàn thiện nội dung trình, nâng cao chất lượng nghị quyết trước khi HĐND biểu quyết. Qua đó, giúp HĐND có thêm thông tin, căn cứ khi quyết định, hạn chế tình trạng quyết định mang tính hình thức, đồng thời tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan trình.

Thực tiễn cho thấy, khi công tác thẩm tra được thực hiện nghiêm túc, có chất lượng, các nội dung trình kỳ họp được chuẩn bị kỹ lưỡng hơn, quá trình thảo luận tại kỳ họp có trọng tâm, các nghị quyết ban hành có tính khả thi cao hơn. Ngược lại, nếu việc thẩm tra chưa được chú trọng, việc thảo luận dễ rơi vào tình trạng chung chung, thiếu căn cứ, ảnh hưởng đến chất lượng quyết định.

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, việc nhận diện rõ sự khác biệt giữa thẩm tra và thẩm định có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng các nội dung trình HĐND.

Thẩm định là hoạt động của cơ quan chuyên môn thuộc UBND, mang tính nội bộ, nhằm kiểm tra tính pháp lý và kỹ thuật của dự thảo trước khi trình. Nội dung thẩm định chủ yếu tập trung vào căn cứ pháp lý, thẩm quyền ban hành, thể thức và kỹ thuật văn bản, bảo đảm hồ sơ trình đáp ứng các yêu cầu về pháp lý và hình thức.

Trong khi đó, thẩm tra là hoạt động của các Ban HĐND, được thực hiện sau khi hồ sơ đã được trình. Nội dung thẩm tra có phạm vi rộng hơn, không chỉ xem xét tính hợp pháp mà còn đánh giá tính hợp lý của chính sách, khả năng tổ chức thực hiện và tác động đối với địa phương. Đây là hoạt động mang tính độc lập của cơ quan dân cử, đánh giá toàn diện cả về pháp lý, nội dung và tính khả thi của các nội dung trình kỳ họp.

Việc phân biệt rõ hai hoạt động này giúp xác định đúng vai trò của từng chủ thể trong quy trình chuẩn bị nội dung trình HĐND, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa UBND và HĐND, bảo đảm phát huy vai trò giám sát và phản biện của cơ quan dân cử.

Trong điều kiện hiện nay, khi nhiệm vụ của HĐND cấp xã ngày càng mở rộng, nội dung trình kỳ họp đa dạng và có tính chuyên môn cao, công tác thẩm tra cần được thực hiện theo hướng thực chất hơn. Các Ban HĐND không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra hồ sơ mà phải đi sâu phân tích nội dung, làm rõ đề xuất có phù hợp quy định pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển của địa phương và có khả năng triển khai trong thực tế hay không.

Công tác thẩm tra cần gắn với thực tiễn. Việc tổ chức khảo sát, nắm bắt tình hình tại cơ sở, tiếp nhận ý kiến của người dân và các đối tượng chịu tác động sẽ nâng cao chất lượng nhận định, tránh tình trạng đánh giá chỉ dựa trên hồ sơ.

Yêu cầu về năng lực của đội ngũ làm công tác thẩm tra ngày càng cao. Các thành viên Ban HĐND cần có khả năng phân tích pháp lý, xử lý thông tin, đánh giá số liệu và thực hiện phản biện có căn cứ. Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng báo cáo thẩm tra.

Trong đó, kỹ năng phân tích pháp lý là nền tảng nhằm xác định nội dung trình có phù hợp quy định pháp luật, đúng thẩm quyền của HĐND và không mâu thuẫn với văn bản cấp trên. Kỹ năng đánh giá tính khả thi giúp xem xét khả năng triển khai chính sách trên thực tế, bao gồm các điều kiện về nguồn lực tài chính, nhân lực và tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, kỹ năng phân tích số liệu, kỹ năng chất vấn và phản biện cũng là những yêu cầu cần thiết. Việc đặt câu hỏi đúng trọng tâm, yêu cầu giải trình rõ ràng và phản biện có căn cứ sẽ góp phần nâng cao chất lượng báo cáo thẩm tra cũng như chất lượng thảo luận tại kỳ họp.

Để công tác thẩm tra đạt hiệu quả, quy trình thực hiện cần được tổ chức khoa học, rõ ràng và phù hợp với điều kiện thực tế. Trên thực tế, hoạt động thẩm tra có mối liên hệ xuyên suốt giữa các khâu: tiếp nhận hồ sơ, phân công nhiệm vụ, nghiên cứu tài liệu, tổ chức khảo sát, họp thẩm tra và xây dựng báo cáo; mỗi khâu đều có ý nghĩa trực tiếp đến chất lượng thẩm tra.

Việc tiếp nhận hồ sơ và phân công nhiệm vụ cần được thực hiện kịp thời, tạo điều kiện để các Ban HĐND có đủ thời gian nghiên cứu. Thường trực HĐND tiếp nhận hồ sơ trình kỳ họp từ UBND, bao gồm tờ trình, dự thảo nghị quyết, các báo cáo và tài liệu liên quan; trên cơ sở đó phân công Ban HĐND chủ trì thẩm tra theo lĩnh vực phụ trách, bảo đảm phù hợp chuyên môn, tránh chồng chéo và phát huy năng lực của từng Ban.

Khâu nghiên cứu hồ sơ và khảo sát thực tế có vai trò đặc biệt quan trọng. Các thành viên Ban HĐND không chỉ nghiên cứu nội dung trên phương diện pháp lý mà còn phải phân tích tác động kinh tế - xã hội, đối chiếu với điều kiện thực tiễn của địa phương. Trong nhiều trường hợp, khảo sát thực tế giúp kiểm chứng thông tin, nắm bắt ý kiến của người dân và đánh giá khả năng triển khai của chính sách.

Cuộc họp thẩm tra cần được tổ chức theo hướng tăng cường trao đổi, phản biện. Cơ quan trình có trách nhiệm báo cáo, giải trình; Ban HĐND tập trung làm rõ các vấn đề còn vướng mắc hoặc có nhiều ý kiến khác nhau. Việc điều hành cần bảo đảm dân chủ nhưng vẫn có trọng tâm, tập trung vào các nội dung cốt lõi.

Báo cáo thẩm tra là kết quả của toàn bộ quá trình này, do đó cần được chuẩn bị công phu, thể hiện rõ quan điểm của Ban HĐND, đánh giá đầy đủ nội dung trình và đưa ra kiến nghị cụ thể, có tính khả thi. Đây là cơ sở để đại biểu HĐND nghiên cứu, thảo luận và quyết định tại kỳ họp.

Trong bối cảnh yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương, việc nâng cao năng lực thẩm tra của các Ban HĐND cấp xã cần được quan tâm thường xuyên.

Để đáp ứng yêu cầu đó, cần tiếp tục tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho đại biểu và thành viên các Ban HĐND; nâng cao chất lượng chuẩn bị hồ sơ của cơ quan trình; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong thu thập, xử lý thông tin; tăng cường hoạt động khảo sát, nắm bắt thực tiễn; đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan trình ngay từ khâu chuẩn bị hồ sơ, hạn chế việc phải bổ sung, chỉnh sửa nhiều lần.

Có thể thấy, khi công tác thẩm tra được thực hiện nghiêm túc, có chất lượng và gắn với thực tiễn, các nghị quyết của HĐND sẽ bảo đảm tính hợp pháp, phù hợp điều kiện địa phương và có khả năng triển khai hiệu quả, qua đó góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND cấp xã trong giai đoạn hiện nay.

Lượt xem: 5