Chiều 24/4/2026, tại sinh hoạt chuyên đề quý II năm 2026 của Đảng ủy Hội đồng nhân dân (HĐND) tỉnh với chủ đề “Nghiên cứu, thảo luận và liên hệ vận dụng nội dung thứ ba trong phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV về phát huy mô hình chính quyền địa phương 02 cấp gắn với đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ủy quyền”, đồng chí Nguyễn Thị Nhuần, Ủy viên Thường trực, Trưởng ban Pháp chế HĐND tỉnh đề nghị: “Phân cấp cần đi liền với phân quyền và trao quyền để thực hiện nhiệm vụ”(*).

Người dân đến giao dịch tại Trung tâm phục vụ hành chính công xã Vũ Quang

Trong thời gian qua, việc Chính phủ ban hành đồng bộ hệ thống 28 Nghị định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền theo các ngành, lĩnh vực đã tạo ra một bước chuyển rất quan trọng về thể chế. Có thể nói, đây là lần đầu tiên chúng ta thực hiện một cách tương đối toàn diện việc thiết kế lại cơ chế vận hành của chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, thay cho mô hình ba cấp trước đây. Điểm cốt lõi của các nghị định là không chuyển nguyên trạng nhiệm vụ từ cấp huyện xuống cấp xã, mà thực hiện phân định lại thẩm quyền theo hướng cấp tỉnh giữ vai trò quyết định, quản lý vĩ mô, ban hành chính sách và kiểm tra, giám sát; còn cấp xã trực tiếp tổ chức thực hiện, quản lý địa bàn và phục vụ Nhân dân. Những nhiệm vụ gắn trực tiếp với đời sống dân sinh được giao cho cấp xã, trong khi những nội dung mang tính kỹ thuật, tài chính, quy hoạch được tập trung ở cấp tỉnh. Trong nhiều lĩnh vực như đất đai, xây dựng, đầu tư công, mô hình “tỉnh quyết định, xã thực hiện, tăng cường hậu kiểm” đã được xác lập khá rõ.

Tại Hà Tĩnh, chủ trương này đã được triển khai quyết liệt và bước đầu thu về những kết quả rất đáng ghi nhận. Sau khi thực hiện sắp xếp và kiện toàn, toàn tỉnh hiện có 69 xã, phường với bộ máy vận hành ổn định. Khối lượng công việc chuyển về cơ sở là rất lớn, nhưng sự nỗ lực của đội ngũ cán bộ xã đã được chứng minh qua con số hơn 321 nghìn hồ sơ thủ tục hành chính được tiếp nhận, với tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt gần 98%. Đồng thời, tỉnh cũng đã rà soát hơn một nghìn văn bản quy phạm pháp luật, ban hành 33 quyết định về phân cấp, ủy quyền trên nhiều lĩnh vực như đầu tư công, tài chính, giá xây dựng... để từng bước cụ thể hóa lộ trình đổi mới của Trung ương.

Tuy nhiên, bên cạnh những gam màu sáng, thực tiễn vẫn bộc lộ những khoảng cách nhất định giữa quy định pháp luật và quá trình triển khai. Một thực tế đáng suy ngẫm là hiện nay chúng ta đã giao nhiệm vụ nhưng chưa thực sự trao quyền tương xứng cho cấp thực thi. Cấp xã đang phải chịu áp lực công việc khổng lồ nhưng trong nhiều lĩnh vực then chốt như đầu tư công hay đất đai, thẩm quyền quyết định vẫn còn tập trung quá nhiều ở cấp trên. Điều này dẫn đến một nghịch lý: người trực tiếp làm thì không có quyền quyết định, còn người có quyền quyết định thì lại không trực tiếp thực hiện. Nếu tình trạng “vừa làm vừa phải xin ý kiến” kéo dài, hiệu quả thực chất của việc phân cấp sẽ rất khó đạt được như kỳ vọng.

Bên cạnh đó, điều kiện thực hiện tại cấp xã chưa theo kịp yêu cầu nhiệm vụ mới. Nhiều địa phương đang trong tình trạng quá tải, đội ngũ cán bộ, công chức chưa đồng đều về năng lực, kinh nghiệm quản lý, đặc biệt là quản lý dự án còn hạn chế, trong khi hạ tầng công nghệ, dữ liệu phục vụ quản lý chưa đáp ứng yêu cầu. Những hạn chế này nếu không được giải quyết đồng bộ sẽ trở thành điểm nghẽn trong quá trình thực hiện phân cấp, phân quyền.

Đồng chí Nguyễn Thị Nhuần, Ủy viên Thường trực, Trưởng ban Pháp chế HĐND tỉnh tham luận

Để tháo gỡ những “điểm nghẽn” này, cần một sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy: chuyển từ “phân công nhiệm vụ” sang “trao quyền thực chất”. Trao quyền không thể dừng lại ở lời nói mà phải được cụ thể hóa bằng các quy định rõ ràng. Theo đó, cần mạnh dạn phân cấp cho cấp xã thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư đối với các dự án quy mô nhỏ, cấp thiết; đồng thời trao quyền chủ động hơn trong việc phân bổ ngân sách và xử lý các thủ tục hành chính dân sinh thường nhật. Đặc biệt, việc giao quyền phải luôn đi đôi với trách nhiệm và các điều kiện đảm bảo về hạ tầng công nghệ cũng như năng lực cán bộ, tránh tình trạng “đẩy việc” xuống cơ sở khi địa phương chưa đủ nguồn lực thực hiện.

Trong lộ trình đầy thách thức này, vai trò của Hội đồng nhân dân tỉnh là hết sức quan trọng. HĐND không chỉ thực hiện chức năng giám sát mà còn phải chủ động trong việc kiến tạo thể chế, ban hành các nghị quyết phù hợp để cụ thể hóa các nội dung phân cấp tại địa phương. Hoạt động giám sát trong thời gian tới cần tập trung vào những lĩnh vực còn vướng mắc, kịp thời phát hiện và kiến nghị tháo gỡ các bất cập để “tiếp sức” cho chính quyền cơ sở.

Khép lại bài tham luận, đồng chí Nguyễn Thị Nhuần nhấn mạnh thông điệp mang tính nguyên tắc: Phân cấp chỉ có ý nghĩa khi đi liền với phân quyền; trao quyền phải thực chất, gắn với trách nhiệm và đi kèm với điều kiện thực hiện. Mục tiêu cuối cùng của mọi nỗ lực cải cách bộ máy chính là để phục vụ Nhân dân tốt hơn. Câu trả lời cho việc chúng ta muốn một cấp xã thực hiện thụ động hay một cấp chính quyền chủ động phục vụ sẽ quyết định thành công của công cuộc phân cấp, ủy quyền trong giai đoạn mới.

 (*) Tiêu đề do Ban Biên tập đặt

Lượt xem: 34