Hàng chục ngàn doanh nhân, chủ hộ kinh doanh và cả những người đại diện pháp luật "làm thuê" một ngày bỗng nhận tin bị tạm hoãn xuất cảnh ngay tại sân bay. Lý do là mã số thuế của doanh nghiệp đang rơi vào trạng thái "ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục" hoặc "bỏ địa chỉ kinh doanh" gắn liền với khoản nợ thuế chưa trả. Đây là một vấn đề nổi cộm đang được xã hội sôi nổi quan tâm hiện nay

Cú sốc tại sân bay

Nhiều thương nhân, quản lý doanh nghiệp nhận cú sốc tại sân bay khi biết mình nằm trong danh sách bị tạm hoãn xuất cảnh khi đã cầm trên tay vé máy bay làm thủ tục để đi nước ngoài đàm phán hợp đồng. Những chuyến công tác bị hủy đột ngột không chỉ gây thiệt hại trực tiếp về chi phí đi lại, mà còn làm đứt gãy các cơ hội hợp tác kinh doanh quốc tế quan trọng. Không chỉ các doanh nhân mà còn có cả những người bị kẻ xấu mạo danh căn cước công dân (CCCD) lập doanh nghiệp cũng gánh chịu án “cấm xuất cảnh” hoặc thực hiện nghĩa vụ thuế.

Theo số liệu từ hệ thống quản lý thuế được Cục Thuế công bố ngày 22/5/2026, cơ quan thuế đã ban hành thông báo tạm hoãn xuất cảnh đối với khoảng 105.000 người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp và chủ hộ kinh doanh, với tổng số tiền thuế nợ gần 61.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, khoảng 65.000 trường hợp trong số này không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, với số nợ thuế trên 6.900 tỷ đồng. Cũng theo Cục Thuế, lũy kế đến thời điểm công bố, ngành Thuế đã thu hồi nợ thuế của hơn 13.000 người nộp thuế, với số tiền trên 4.000 tỷ đồng. Những con số này cho thấy quy mô đáng kể của tình trạng nợ thuế, đồng thời đặt ra yêu cầu tăng cường quản lý nghĩa vụ thuế và xử lý các trường hợp bỏ địa chỉ kinh doanh nhưng chưa hoàn thành thủ tục theo quy định.

Vòng xoáy doanh nghiệp "chết lâm sàng"  

Vì sao hàng chục ngàn doanh nghiệp ngừng hoạt động lại không làm thủ tục đóng mã số thuế (MST), tức thủ tục "chấm dứt hiệu lực mã số thuế" theo ngôn ngữ pháp lý, để rơi vào cảnh "vòng kim cô" siết chặt?

Thực tế cho thấy một bế tắc rất lớn trong quy trình rút lui khỏi thị trường của các doanh nghiệp "chết lâm sàng" là do pháp nhân đã cạn kiệt nguồn lực, không còn doanh thu, dòng tiền hay tài sản thực tế từ nhiều năm. Theo quy định của Luật Quản lý thuế, muốn đóng mã số thuế để giải thể doanh nghiệp, người nộp thuế bắt buộc phải trải qua khâu quyết toán thuế, hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ tài chính tồn đọng và hủy dứt điểm các hóa đơn điện tử chưa sử dụng.

Tuy nhiên, đây chính là "nút thắt" không thể tháo gỡ. Nhiều doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, nhân sự kế toán đã nghỉ việc, sổ sách chứng từ thất lạc qua nhiều lần chuyển trụ sở. Khi nộp hồ sơ xin giải thể và quyết toán thuế, quy trình kiểm tra quyết toán tại trụ sở doanh nghiệp của cơ quan thuế thường kéo dài rất lâu. Phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp trên các diễn đàn thuế cho biết nhiều hồ sơ nằm chờ từ 3 đến 5 năm vẫn chưa nhận được biên bản kết luận quyết toán cuối cùng.

Khi chưa có xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế từ cơ quan thuế, Phòng Đăng ký kinh doanh không thể ra quyết định giải thể doanh nghiệp. Pháp nhân rơi vào trạng thái "treo". Ban đầu, mã số thuế bị đưa vào Trạng thái 03 (Ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực MST). Khi cán bộ thuế xác minh không thấy công ty hoạt động, MST tiếp tục bị chuyển sang Trạng thái 06 (Không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký). Sau 120 ngày kể từ ngày ban hành thông báo Trạng thái 06, nếu người nộp thuế không làm thủ tục khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực MST, tên của người đại diện pháp luật sẽ tự động bị đẩy vào danh sách bị tạm hoãn xuất cảnh.

Một vòng xoáy bế tắc xuất hiện: Doanh nghiệp vướng thủ tục quyết toán nên không thể đóng MST. Mà không đóng được MST nên sẽ bị xếp vào dạng bỏ địa chỉ đăng ký. Rồi tiếp đó là bị chặn xuất cảnh ngay cả khi khoản nợ thuế phát sinh từ những chi phí phạt chậm nộp hành chính trong nhiều năm "treo" pháp nhân.

Bị "giam lỏng" vì đứng tên giùm hoặc bị mạo danh

Hệ lụy của việc không đóng được mã số thuế không chỉ dừng lại ở các chủ doanh nghiệp thực sự mà còn giáng xuống những "nạn nhân" không ngờ tới. Đó là trường hợp của các "Giám đốc làm thuê". Trong nhiều công ty, người đại diện theo pháp luật đứng tên trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp chỉ là nhân viên điều hành được tuyển dụng hoặc người đứng tên danh nghĩa, hoàn toàn không sở hữu cổ phần, không nắm giữ dòng tiền hay tài sản của doanh nghiệp. Khi công ty làm ăn đổ vỡ, chủ sở hữu thực sự biến mất để lại người đại diện làm thuê gánh chịu toàn bộ biên bản phạt và lệnh cấm xuất cảnh, không thể đi công tác hay ra nước ngoài làm việc cho đơn vị mới.

Nghiêm trọng hơn là tình trạng người dân bị đánh cắp, do cho mượn hoặc lộ lọt thông tin CCCD. Kẻ xấu đã lợi dụng bản sao CCCD của những người này để tự ý đăng ký thành lập các doanh nghiệp "ma" nhằm mục đích mua bán hóa đơn trái phép hoặc trốn thuế. Nhiều người dân lao động, sinh viên hoặc người cao tuổi hoàn toàn không hay biết mình đang đứng tên Giám đốc một công ty nợ hàng tỷ đồng tiền thuế. Họ chỉ phát hiện ra sự thật nghiệt ngã khi ra sân bay làm thủ tục đi du lịch hoặc thăm thân thì bị lực lượng an ninh cửa khẩu từ chối xuất cảnh.

Ranh giới cưỡng chế và "án" hoãn xuất cảnh

Khung pháp lý về việc tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế hiện đã được siết chặt và chuẩn hóa tại Nghị định số 252/2026/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Quản lý thuế rất nghiêm khắc; theo đó:

Với cá nhân/chủ hộ kinh doanh, áp dụng cưỡng chế khi số tiền nợ thuế từ 50 triệu đồng trở lên và quá hạn từ 120 ngày trở lên.

Với doanh nghiệp, hợp tác xã, áp dụng cưỡng chế khi số tiền thuế nợ từ 500 triệu đồng trở lên và quá hạn từ 120 ngày trở lên. Và đặc biệt, Nghị định này đã mở rộng đối tượng bị tạm hoãn xuất cảnh sang cả “Chủ sở hữu hưởng lợi” của doanh nghiệp bên cạnh Người đại diện theo pháp luật.

Với trường hợp Trạng thái 06 (Không hoạt động tại địa chỉ đăng ký), sau 120 ngày kể từ ngày ban hành thông báo mà người nộp thuế không làm thủ tục khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực MST sẽ bị áp dụng tạm hoãn xuất cảnh.

Việc siết chặt quản lý là cần thiết để duy trì kỷ cương ngân sách, nhưng tính hiệu quả thực sự của biện pháp này đang đặt ra nhiều câu hỏi cho các nhà quản lý.

Số liệu thống kê báo chí công bố cho thấy, trong tổng số 83.028 tỷ đồng tiền thuế nợ thuộc diện ban hành thông báo tạm hoãn xuất cảnh, số tiền thực tế cơ quan thuế thu hồi được chỉ đạt 4.955 tỷ đồng từ 7.309 người nộp thuế, tức tỷ lệ thu hồi thực tế chỉ chiếm khoảng 1/17[2].

Tỷ lệ thu hồi khiêm tốn này cho thấy một thực tế, việc "trói chân" doanh nhân nhiều khi không giúp thu được tiền nợ, mà ngược lại còn làm đứt gãy cơ hội phục hồi của họ. Khi bị cấm xuất cảnh, các chủ doanh nghiệp không thể ra nước ngoài đàm phán với đối tác, ký kết hợp đồng thương mại hay tiếp cận nguồn vốn quốc tế  là những giải pháp cốt lõi để doanh nghiệp có doanh thu trang trải nợ nần.

Biện pháp cưỡng chế hành chính này cần được xem xét cẩn trọng để phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới thể chế kinh tế. Nghị quyết này đã nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ quyền tự do kinh doanh hợp pháp, hạn chế tối đa việc hình sự hóa hoặc áp dụng các biện pháp ngăn chặn hành chính quá mức, ưu tiên dùng các biện pháp kinh tế - tài chính để hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi và hoàn thành nghĩa vụ với Nhà nước.

Lối thoát nào để gỡ "vòng kim cô" cho doanh nghiệp

Tháo gỡ điểm nghẽn mã số thuế và hoãn xuất cảnh là vấn đề cấp bách, đòi hỏi phải có sự đổi mới từ cơ quan quản lý và sự chủ động từ phía người nộp thuế. Theo chúng tôi, có thể triển khai các giải pháp sau:

Thứ nhất: Thực hiện cơ chế nộp bù dưới ngưỡng để gỡ lệnh cấm khẩn cấp. Căn cứ Điều 28 Nghị định số 252/2026/NĐ-CP, một cơ chế gỡ bỏ tạm hoãn xuất cảnh đã được ban hành, người nộp thuế không bắt buộc phải hoàn thành 100% toàn bộ khoản nợ thuế mới được hủy bỏ lệnh cấm. Họ chỉ cần nộp bù một phần tiền thuế để hạ tổng dư nợ xuống dưới ngưỡng quy định (dưới 500 triệu đồng với doanh nghiệp, dưới 50 triệu đồng với cá nhân/hộ kinh doanh) là cơ quan thuế sẽ ban hành Thông báo hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh ngay lập tức.

Đồng thời, quy trình trao đổi dữ liệu giữa Hệ thống thông tin quản lý thuế và Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh (Bộ Công an) đã được kết nối điện tử truyền nhận theo thời gian thực. Ngay khi hệ thống thuế ghi nhận dòng tiền nộp hạ dư nợ xuống dưới ngưỡng, lệnh hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh sẽ được đẩy tự động sang cổng kiểm soát xuất nhập cảnh. Trường hợp hệ thống chưa kịp cập nhật, người nộp thuế có thể chụp chứng từ nộp tiền gửi qua ứng dụng eTax Mobile để cán bộ thuế xác nhận và phát lệnh gỡ tức thì.

Thứ hai: Phân loại đối tượng để có biện pháp xử lý hợp lý.

Các cơ quan quản lý cần phân loại rõ 2 nhóm đối tượng:

Nhóm cố tình trốn thuế, thành lập doanh nghiệp "ma" tẩu tán tài sản: Áp dụng nghiêm các biện pháp cưỡng chế mạnh nhất, bao gồm dừng sử dụng hóa đơn, hoãn xuất cảnh và chuyển hồ sơ sang công an xử lý.

Nhóm doanh nghiệp "chết lâm sàng" thực sự: Cần ban hành quy trình đóng mã số thuế giản đơn, khoanh nợ hoặc xóa nợ thuế theo quy định pháp luật để giải phóng pháp nhân khỏi hệ thống.

Thứ ba: Xử lý theo quy trình 4 bước với cá nhân bị mạo danh CCCD.

Khi phát hiện mình bị kẻ xấu lợi dụng giấy tờ cá nhân đứng tên doanh nghiệp "ma" dẫn đến bị hoãn xuất cảnh, Cục Thuế hướng dẫn người dân thực hiện ngay 4 bước:

Tra cứu Thông báo: Kiểm tra chi tiết trên thông báo hoãn xuất cảnh để xác định tên doanh nghiệp giả mạo, mã số thuế và cơ quan thuế quản lý.

Trình báo Công an: Làm đơn trình báo gửi cơ quan Công an về hành vi bị đánh cắp/giả mạo thông tin cá nhân thành lập doanh nghiệp.

Kiến nghị Đăng ký kinh doanh: Gửi văn bản tới Cơ quan Đăng ký kinh doanh đề nghị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp do hồ sơ giả mạo.

Làm việc với Cơ quan Thuế: Nộp bằng chứng chứng minh mình bị mạo danh cho cơ quan thuế để nhận hướng dẫn xác minh và tạm dừng biện pháp hoãn xuất cảnh.

Việc cưỡng chế thuế và tạm hoãn xuất cảnh là công cụ cần thiết để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Tuy nhiên, công cụ pháp lý chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được áp dụng đúng đối tượng, đúng bản chất rủi ro. Đẩy nhanh quy trình số hóa, tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục để các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động được hoàn tất đóng mã số thuế một cách minh bạch là một nhiệm vụ cấp bách. Đồng thời, người dân và doanh nhân cần chủ động tra cứu tài khoản eTax Mobile, bảo mật thông tin cá nhân và xử lý dứt điểm các nghĩa vụ thuế tồn đọng, tránh để mã số thuế trở thành "vòng kim cô" trói buộc hoạt động kinh doanh và quyền tự do di chuyển hợp pháp của mình./.

Lượt xem: 4