DU LỊCH LÀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ: MẮT XÍCH BẮT BUỘC ĐỂ TÁI SẢN XUẤT SỨC LAO ĐỘNG
Trong nền kinh tế hiện đại, sức lao động là thứ tài sản quý giá nhất, nhưng cũng là thứ dễ bị bào mòn và tổn thương nhất nếu thiếu đi sự tái tạo khoa học. Đã đến lúc xã hội cần thay đổi tư duy: Du lịch không còn là một lựa chọn tiêu dùng xa xỉ, tùy hứng, mà phải được định vị lại như một quyền con người cơ bản và một nghĩa vụ bắt buộc để “tái sản xuất sức lao động quốc gia”.
Hệ quả kinh tế - xã hội khi "Từ bỏ quyền du lịch"
Nền kinh tế Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ với tốc độ đô thị hóa nhanh và áp lực cạnh tranh gay gắt. Tuy nhiên, đi kèm với đó là một thực trạng đáng báo động: Người lao động đang dần kiệt quệ tinh thần. Khái niệm Karoshi (chết do làm việc quá sức) của Nhật Bản, hay hội chứng "bùng cháy" (burnout) không còn là câu chuyện xa xôi ở các nước công nghiệp phát triển mà đã hiện hữu rõ ràng ngay tại Việt Nam.
Theo các khảo sát y tế và lao động, có tới 42% người lao động Việt Nam thường xuyên gặp căng thẳng tại nơi làm việc. Thậm chí, một số báo cáo chỉ ra rằng cứ 5 người làm việc trong doanh nghiệp thì có tới 3 người bị áp lực kéo dài. Đáng sợ hơn, thống kê của Viện Sức khỏe tâm thần cho thấy khoảng 40.000 người Việt Nam tự tử mỗi năm do trầm cảm, một con số cao gấp 4 lần số tử vong do tai nạn giao thông và áp lực môi trường làm việc đóng góp một phần không nhỏ. [1, 2]
Khi người lao động chủ động hoặc bị buộc phải từ bỏ quyền được nghỉ ngơi, hậu quả để lại không chỉ dừng lại ở phạm vi sức khỏe cá nhân. Nhìn dưới góc độ kinh tế chính trị, một người lao động không đi du lịch, không nghỉ ngơi đồng nghĩa với việc chu trình tái sản xuất sức lao động bị ngắt quãng. Trí óc cùn mòn, thể lực suy giảm, sự sáng tạo triệt tiêu. Cho dù năng suất lao động năm 2025 ước đạt 245 triệu đồng/lao động (tăng 6,83% so với năm cũ), nhưng mức tăng này sẽ sớm chạm trần và lao dốc nếu nguồn tài nguyên con người bị khai thác cạn kiệt. Sự tích tụ căng thẳng dài hạn biến người lao động thành những "bệnh nhân dự bị", đẩy gánh nặng tài chính khổng lồ lên hệ thống an sinh xã hội và y tế quốc gia. Từ bỏ quyền du lịch thực chất là một hành vi "xâm phạm" vào tài sản lao động của đất nước. [1, 3]
 |
|
Nguồn: Cục Thống kê
|
Nhìn ra thế giới, các quốc gia phát triển từ lâu đã không còn xem việc đi du lịch, nghỉ ngơi là chuyện tự phát của cá nhân. Tại Đức hay Nhật Bản, hệ thống luật pháp đã dịch chuyển theo hướng biến du lịch trở thành một nghĩa vụ mang tính bắt buộc. Mô hình "Ép buộc nghỉ ngơi" (Compulsory Leave) quy định rõ: Người lao động có nghĩa vụ phải sử dụng hết số ngày phép năm để đi du lịch, nghỉ dưỡng và phục hồi năng lượng.
 |
|
Mô hình "Ép buộc nghỉ ngơi": Khi du lịch trở thành trách nhiệm pháp lý
|
Nếu doanh nghiệp không tạo điều kiện hoặc người lao động từ chối nghỉ phép, các tổ chức Công đoàn và Cơ quan Quản lý Lao động sẽ can thiệp và áp dụng các hình phạt tài chính nặng nề đối với người sử dụng lao động. Bài học cho thị trường lao động Việt Nam rất rõ ràng: Muốn nâng tầm chất lượng nguồn nhân lực và tiệm cận năng suất lao động thế giới, luật pháp của chúng ta cần tiến tới những chế tài nghiêm khắc hơn, biến quyền được nghỉ ngơi của người lao động thành một nghĩa vụ bắt buộc mà không một người sử dụng lao động nào được phép tước đoạt hay quy đổi đơn thuần bằng tiền mặt.
Lộ trình 3 bước áp dụng "Ép buộc nghỉ ngơi" tại Việt Nam
Để hiện thực hóa triết lý này vào bối cảnh kinh tế - xã hội đặc thù của Việt Nam, chúng ta cần một chiến lược đồng bộ, chia theo lộ trình cụ thể:
Bước 1. Luật hóa và bổ sung chế tài vào Bộ luật Lao động
Sửa đổi các chương quy định về phép năm theo hướng: Nghiêm cấm hành vi doanh nghiệp "mua lại" ngày phép năm của người lao động bằng tiền mặt (trừ trường hợp thôi việc). Doanh nghiệp và người lao động bắt buộc phải lập kế hoạch nghỉ phép dài ngày (từ 5-7 ngày liên tục) ngay từ đầu năm để phục vụ mục đích du lịch, phục hồi thể chất.
Bước 2. Chuẩn hóa bộ chỉ số "Sức khỏe tinh thần" của doanh nghiệp
Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam phối hợp với Bộ Y tế đưa tiêu chí "Tỷ lệ người lao động được đi du lịch nghỉ dưỡng tái tạo" thành một chỉ số bắt buộc để đánh giá, xếp hạng doanh nghiệp hoặc xét duyệt các danh hiệu thi đua. Doanh nghiệp không đạt tỷ lệ 90% nhân sự đi nghỉ dưỡng trong năm sẽ bị đưa vào danh sách giám sát đặc biệt về an toàn vệ sinh lao động.
Bước 3. Phát triển hạ tầng "Du lịch phúc lợi" kết hợp liên ngành
Xây dựng quỹ Phúc lợi Du lịch Quốc gia dựa trên sự đóng góp của Nhà nước, Doanh nghiệp và Tổng Liên đoàn Lao động. Quỹ này dùng để phát hành các "Séc du lịch" cho các đối tượng thu nhập thấp, công nhân tại các khu công nghiệp, đảm bảo mọi người lao động đều có đủ tài chính để hoàn thành "nghĩa vụ tái sản xuất sức lao động" của mình.
Giải pháp đòn bẩy: Thuế hóa chi phí
Để lộ trình trên đi vào thực tế một cách thông suốt, bài toán cốt lõi nằm ở chính sách điều tiết kinh tế của Nhà nước. Nếu du lịch là nghĩa vụ để tái sản xuất sức lao động, thì chi phí dành cho du lịch phải được nhìn nhận như một khoản đầu tư hợp pháp, tương tự như chi phí đào tạo hay mua sắm máy móc. Chính phủ cần mạnh dạn áp dụng các chính sách ưu đãi thuế để tạo đòn bẩy kích cầu:
Đối với cá nhân. Cho phép khấu trừ chi phí các chuyến du lịch chăm sóc sức khỏe, du lịch gia đình (có hóa đơn, chứng từ hợp pháp tại các cơ sở chính quy) vào thuế thu nhập cá nhân. Điều này biến mỗi chuyến đi thành một quyền lợi kinh tế sát sườn, khuyến khích người dân chủ động đi du lịch để bảo vệ sức khỏe.
Đối với doanh nghiệp. Toàn bộ chi phí tổ chức tour du lịch MICE, du lịch phúc lợi hằng năm cho cán bộ nhân viên phải được miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp một cách triệt để, xem đó là chi phí bảo dưỡng tài sản con người của doanh nghiệp.
Vì một nền kinh tế bền vững - Con người là vị trí trung tâm.
 |
|
Ảnh: Minh họa “dưỡng sinh”, “tái tạo năng lượng” tại Khu di tích Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông |
Con người vừa là mục tiêu tối thượng của mọi tiến bộ xã hội, vừa là động lực to lớn nhất của sự phát triển. Mọi chính sách, từ kinh tế, văn hóa đến an sinh xã hội tại Việt Nam đều hướng đến việc phục vụ và phát triển toàn diện con người.
Du lịch, suy cho cùng, chính là chiếc chìa khóa nhân văn nhất kết nối giữa kinh tế và đời sống con người. Nó trả lại cho người lao động một cơ thể khỏe mạnh, một tâm trí minh mẫn; nó mang lại cho doanh nghiệp một nguồn lực lao động tràn trề năng suất; và nó mang lại cho quốc gia một dòng chảy kinh tế luân chuyển bền vững.
Khi quyền và nghĩa vụ du lịch được thực thi đồng bộ bằng pháp lý, bằng hạ tầng tiếp cận và bằng đòn bẩy thuế, xã hội mới thực sự đạt được mục tiêu tối cao: Phát triển kinh tế đi đôi với việc tái tạo và nâng tầm giá trị con người.
Tài liệu tham khảo
[4] https://circa.vn
Lượt xem: 37
