Đã hơn hai năm tôi mới có dịp quay trở lại miền Tây. Hai năm, một khoảng thời gian không dài nhưng lại là khoảnh khắc đủ để có những đổi thay táo bạo nhất về địa danh, địa giới hành chính trong lịch sử đương đại của mảnh đất “chín rồng”. Tôi đến đây lần này không chỉ để thăm những di tích lịch sử văn hoá nổi tiếng, ngắm những cánh đồng lúa bát ngát thẳng cánh cò bay, những sông rạch mướt xanh cây trái mà còn đến để chứng kiến diện mạo của vùng cực Nam Tổ quốc sau cuộc đại sáp nhập địa giới hành chính tháng 7/2025.

Bản đồ miền Tây trước và sau sáp nhập

DIỆN MẠO MỚI CỦA ĐẤT “CHÍN RỒNG”

Lịch sử khẩn hoang miền Tây từng chứng kiến nhiều đợt chia tách địa giới để phù hợp với yêu cầu quản lý thời chiến cũng như thời bình. Nhưng giờ đây, lịch sử lại ghi dấu một bước ngoặt trong tư duy quản lý nhà nước mang tính đột phá: Sáp nhập để tối ưu hóa quản lý và phát triển kinh tế. Sau khi Nghị quyết số 202/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ tháng 7/2025, bản đồ hành chính 13 tỉnh thành quen thuộc ngày nào đã được tinh gọn lại thành bốn tỉnh và một thành phố trực thuộc Trung ương. Sự thay đổi này không đơn thuần là phép cộng cơ học về diện tích hay dân số, mà là sự tích hợp các nguồn lực để tạo nên những đột phá vè kinh tế - xã hội.

Nhà hàng nổi trên bến Ninh Kiều Cần Thơ

Thành phố Cần Thơ (mới), trở thành trái tim Logistics của vùng châu thổ. Đứng trên cầu Cần Thơ lộng gió, phóng tầm mắt về phía hạ lưu, ta thấy rõ sự chuyển mình của một “siêu đô thị”. Đây không chỉ là phép cộng của ba địa phương (Thành phố Cần Thơ, tỉnh Sóc Trăng và tỉnh Hậu Giang) mà là sự ra đời của đô thị hạt nhân và trung tâm logistics của toàn vùng. Điểm nhấn chiến lược của sự sáp nhập này chính là sự xuất hiện của cảng nước sâu Trần Đề (thuộc Sóc Trăng cũ). Thành phố Cần Thơ giờ đây đóng vai trò kết nối vùng nguyên liệu lúa gạo chất lượng cao từ Sóc Trăng và Hậu Giang ra thế giới thông qua cửa ngõ biển này. Nếu như trước đây, nút thắt lớn nhất của nông sản miền Tây là chi phí logistics cao do thiếu cảng nước sâu, hàng hóa phải trung chuyển lên Thành phố Hồ Chí Minh thì nay việc sáp nhập này đã giải quyết cơ bản bài toán đó, tạo nên một chuỗi cung ứng liền mạch.

Một góc Cù lao An Bình

Xuôi về phía Đông, tỉnh Vĩnh Long (mới) được hình thành từ sự hợp nhất của ba tỉnh “cù lao”: Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh, có trung tâm hành chính đặt tại thành phố Vĩnh Long. Với vị thế độc đáo “giữa hai dòng sông” Tiền và Hậu, đơn vị hành chính mới này tập trung toàn lực vào kinh tế dừa bền vững và các loại cây ăn trái đặc sản như sầu riêng, bưởi da xanh kết hợp du lịch sinh thái miệt vườn.

Ở phía Tây biên giới, tỉnh An Giang (mới) là kết quả sáp nhập của An Giang và Kiên Giang tao nên tỉnh có diện tích lớn nhất vùng, đến 9.888,91km², lớn hơn gấp rưỡi tỉnh Đồng Tháp (mới). Sự cộng hưởng này tạo nên một chuỗi giá trị khép kín vô cùng độc đáo: từ vùng nuôi cá tra nước ngọt thâm canh tại An Giang đến khai thác thủy sản đại dương và du lịch biển đảo đẳng cấp quốc tế tại Kiên Giang.

Có vị trí địa lý gần như nằm trọn vào giữa miền Tây, tỉnh Đồng Tháp (mới) được sáp nhập từ Đồng Tháp và Tiền Giang, mang sứ mệnh phát triển nông nghiệp công nghệ cao và hình thành các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn như xoài Cao Lãnh và thanh long Tiền Giang. Đây cũng là cửa ngõ giao thương quan trọng bậc nhất kết nối Thành phố Hồ Chí Minh với thị trường Campuchia đầy tiềm năng.

Về phía cực Nam, tỉnh Cà Mau (mới) là sự kết hợp giữa Cà Mau và Bạc Liêu, tạo nên một “thủ phủ tôm” đúng nghĩa của cả nước, đồng thời là trọng điểm phát triển năng lượng tái tạo với những cánh đồng điện gió và điện mặt trời trải dài ngút ngàn.

Và một điều rất đáng chú ý trong quy hoạch này là sự dịch chuyển mang tính chiến lược của Long An. Tỉnh này đã tách khỏi vùng Tây Nam Bộ để sáp nhập vào Tây Ninh, trở thành “cánh tay nối dài” của vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam Bộ.

Nhìn vào diện mạo mới của miền Tây hôm nay thấy rằng việc sáp nhập lần này không chỉ giúp giảm sự manh mún trong quản lý tài nguyên mà còn tăng sức mạnh liên kết vùng để thích ứng linh hoạt với biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên trong một tuần đi qua các tỉnh miền Tây cũng cho tôi cảm nhận đáng suy ngẫm. Bên cạnh diện mạo mới, cuộc “đại phẫu” hành chính này đã và đang khiến hàng loạt công sở bị bỏ hoang gây không ít lãng phí, khoảng cách di chuyển xa gây xáo trộn khá nhiều trong đời sống của cán bộ và Nhân dân. Và đáng tiếc nhất là sự lu mờ của các đô thị sầm uất cũ, sự phá vỡ cấu trúc địa lý - thủy văn khoa học vốn được bố trí cách nhau 60-70km đường sông để tối ưu giao thương và quản trị dân cư mà cha ông dựng xây từ thủa đi “mở cõi” đến nay đã hơn 300 năm.

NGỌC TRẮNG, VÀNG TRẮNG, CÁ TỶ ĐÔ

 Theo một số chuyên gia trong cơ cấu kinh tế mới của miền Tây sau sáp nhập, ba trụ cột chính đã được xác lập vững chắc, tạo nên thế chân kiềng cho sự thịnh vượng là: Ngọc trắng (lúa gạo), Vàng trắng (Yến sào), Cá tỷ đô (cá tra, basa).

Trải nghiệm những cánh đồng lúa tại An Giang và Cần Thơ trải dài tít tắp mới cảm nhận được câu ca xưa của quê tôi:“Đứng bên ni đồng ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát/ Đứng bên tê đồng ngó bên ni đồng, cũng bát ngát mênh mông.”

Dù diện tích canh tác thực tế được giữ ổn định ở mức 1,5 triệu ha để đảm bảo cân bằng sinh thái, nhưng tổng diện tích gieo trồng lúa năm 2025 (tính tổng các vụ) vẫn đạt khoảng 3,78 triệu ha. Điều đáng phấn khởi là sản lượng đạt xấp xỉ 24,2 triệu tấn, mang về kim ngạch xuất khẩu kỷ lục hơn 5,2 tỷ USD. Sự bứt phá này không đến từ việc mở rộng diện tích mà nhờ sự lên ngôi của các giống gạo thơm thượng hạng như ST24, ST25. Theo số liệu từ Niên giám GSO 2025, dù sản lượng không tăng quá mạnh so với trước đây, nhưng giá trị gia tăng lại tăng vọt nhờ chất lượng gạo được cải thiện vượt bậc. Lúa gạo miền Tây giờ đây không chỉ làm nhiệm vụ an ninh lương thực mà còn là một mặt hàng xa xỉ phẩm trên bàn ăn của các gia đình Việt và kể cả quốc tế.

Ngành cá tra, basa vốn được mệnh danh là “con cá tỷ đô” tiếp tục khẳng định vị thế tại Đồng Tháp và An Giang với diện tích mặt nước nuôi khoảng 5.850ha. Năm 2025, sản lượng đạt 1,71 triệu tấn, mang về 2,45 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, điểm mới mang tính đột phá của năm 2025 chính là sự chuyển dịch tư duy kinh tế tuần hoàn. Các doanh nghiệp không chỉ bán cá phi lê mà đã tận dụng triệt để phụ phẩm để sản xuất bột cá, mỡ cá, collagen... Mảng này đã đóng góp tới 15% tổng doanh thu ngành, biến con cá tra thành một “kho báu” không bỏ đi thứ gì.

Những căn nhà nuôi chim yến ở An Giang

Và nếu lúa gạo và cá tra là những “lão làng” thì Yến sào đang nổi lên như một hiện tượng làm giàu mới tại miền Tây. Với môi trường sinh thái trong lành, số lượng nhà nuôi yến đã tăng lên 22.500 nhà (năm 2024 là 21.000 nhà). Sản lượng yến thô năm 2025 đạt khoảng 145 tấn, mang về kim ngạch xuất khẩu 320 triệu USD. Tuy tổng doanh thu của ngành yến (khoảng 6.000 - 8.000 tỷ VNĐ) chưa thể so sánh với con số khổng lồ 80.000 - 90.000 tỷ VNĐ của lúa gạo hay 55.000 - 60.000 tỷ VNĐ của cá tra, nhưng tỷ suất lợi nhuận của nó lại ở mức “khủng”: 80-90%. Đặc biệt, kể từ khi nghị định thư xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc được thông qua, giá yến thô đã ổn định ở mức cao, từ 23-26 triệu đồng/kg. Người nông dân miền Tây, vốn quen tay lấm chân bùn, nay đã trở thành những “kỹ sư” điều khiển âm thanh, độ ẩm để dẫn dụ loài chim trời ban tặng “vàng trắng”. Và đi suốt miền Tây chợt thấy một nghịch lý đầy nhạy cảm là nhà của chim yến khang trang, hiện đại hơn rất nhiều nhà ở của người dân.

MỎ “VÀNG XANH” VÀ TƯ DUY LIÊN KẾT

Rời những cánh đồng lúa, tôi lạc vào những vườn cây ăn trái sum suê của vùng Vĩnh Long và Đồng Tháp (mới). Năm 2025, kinh tế miệt vườn đã thực sự chuyển mình mạnh mẽ từ hình thức trồng phân tán, nhỏ lẻ sang chuyên canh xuất khẩu quy mô lớn. Với tổng diện tích khoảng 410.000 ha, miền Tây đóng góp tới 33% diện tích cây ăn trái cả nước, đạt sản lượng 5,1 triệu tấn và kim ngạch xuất khẩu 3,6 tỷ USD.

Vườn chôm chôm chín đẹp như hoa ở Châu Thành

Ở đây sầu riêng, loại trái cây đang giữ “ngôi vương” về lợi nhuận. Diện tích sầu riêng toàn vùng đã đạt khoảng 110.000ha, trong đó riêng khu vực Tiền Giang (nay thuộc Đồng Tháp mới) chiếm hơn 22.000ha. Câu chuyện làm giàu từ sầu riêng nghe như cổ tích nhưng lại là thực tế. Lợi nhuận ròng của nông dân sau khi trừ chi phí đạt tới 70-80%, mang về doanh thu ước tính từ 1,2 - 1,5 tỷ VNĐ/ha/năm. Những tỷ phú chân đất xuất hiện ngày càng nhiều dưới tán lá sầu riêng xanh mướt. Bên cạnh đó, dừa Bến Tre (thuộc Vĩnh Long mới) cũng chứng kiến giá tăng 30% sau khi được xuất khẩu chính ngạch sang hai thị trường lớn nhất thế giới là Mỹ và Trung Quốc, đưa ngành dừa gia nhập câu lạc bộ tỷ đô. Bưởi da xanh tiếp tục phủ xanh 35.000ha tại Vĩnh Long và Bến Tre.

Điều đáng ghi nhận ở đây chính là tư duy liên kết. Mối liên kết “3 bên” chặt chẽ: Doanh nghiệp - Nông dân - Nhà nước là chìa khoá của sự thành công trong sản xuất kinh doanh cây ăn trái miền Tây. Các tập đoàn lớn như Vina T&T, HAGL & Thaco Agri đã vào cuộc, đóng vai trò “bà đỡ” bao tiêu sản phẩm với giá sàn ổn định. Nhờ sự liên kết này, nông dân giảm được 15% chi phí vật tư đầu vào và quan trọng hơn là nâng tỷ lệ nông sản xuất khẩu đạt chuẩn lên trên 90%.

Tuy nhiên, bài toán vẫn còn đó khi ngành hàng vẫn phải đối mặt với thách thức “bẻ kèo” hợp đồng khi giá thị trường biến động mạnh và tình trạng “mượn mã” vùng trồng làm ảnh hưởng uy tín quốc gia. Đây là những “hạt sạn” cần được loại bỏ để nền nông nghiệp miền Tây thực sự cất cánh bền vững.

Đi dọc Quốc lộ 30 hai bên đường san sát các vựa hoa quả. Những đoàn xe công- ten -nơ làm cho con đường này trở nên quá chật chội. Muốn mua một vài quả sầu riêng để ăn dọc đường mà tìm mãi mới có nơi bán. Hỏi ra mới biết rằng sầu riêng đã được các vựa thu mua nên không có bán lẻ dọc đường, mà nếu có quán hàng nào bán lẻ thì là loại sầu riêng không còn đủ tiêu chuẩn xuất khẩu. Và không chỉ có sầu riêng, nhiều loại trái cũng tương tự. Vui hay buồn? Câu hỏi này quả là có nhiều đáp án.

DU LỊCH TRẢI NGHIỆM, KINH TẾ XANH

Rời khỏi những cung đường nhộn nhịp xe container chở hàng, tôi gặp một miền Tây với nhịp sống thong dong nhưng đầy chiều sâu văn hóa.

Khu mộ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc

Hành trình khám phá miền Tây sẽ chẳng thể vẹn tròn nếu thiếu đi những phút giây lắng lòng tại các di tích lịch sử. Tìm về Khu di tích cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc giữa lòng đất sen hồng để nghiêng mình trước một nhân cách lớn. Xuôi dòng, len lỏi dưới tán rừng tràm cổ thụ tại Xẻo Quýt, nơi ghi dấu những chứng tích minh chứng cho ý chí sắt đá, kiên cường của con người miền Tây trong những năm kháng chiến. Ra đất Mũi để cảm nhận những cảm xúc linh thiêng khi đến được nơi địa đầu cực Nam của Tổ quốc. Đứng trước những dòng sông mênh mông như sông Tiền, sông Hậu, để thấy mình nhỏ bé trước tầm vóc vĩ đại của đất mẹ phù sa và cảm nhân  tinh thần hào sảng của một thời ông cha “mang gươm đi mở cõi”. Đi vào vùng lõi Đồng Tháp Mười, để lạc bước giữa thế giới kỳ ảo của những cánh đồng sen bát ngát đan xen kênh rạch chằng chịt, một bức tranh thiên nhiên mỹ lệ khó nét bút nào tả xiết. Bơi xuồng ba lá vào miệt vườn ngắm cây trái, nghe đờn ca tài tử man mác tâm trạng trong sâu lắng đàn kìm, đàn tranh....

Nhưng du lịch miền Tây không chỉ có hoài niệm. Cách làm du lịch thông minh đã biến những vườn cây đặc sản thành không gian trải nghiệm đẳng cấp. Du khách được tự tay hái quả, được nghe kể chuyện canh tác và cảm nhận vị ngọt của phù sa tan trên đầu lưỡi. Những con số biết nói đã minh chứng cho sức hút này: Năm 2025, toàn vùng vận hành hiệu quả hơn 37 tuyến du lịch liên tỉnh và quốc tế, thu hút kỷ lục 52,5 triệu lượt khách. Doanh thu du lịch đạt khoảng 58.000 tỷ VNĐ, đóng góp 5% vào tổng GRDP toàn vùng. Miền Tây hôm nay đã thực sự lột xác, không còn chỉ là “vựa lúa”, “vựa quả” hay “vựa cá” mà đã trở thành một điếm đến đầy quyến rũ.

ĐẾN ĐỂ THẤY, Ở ĐỂ YÊU VÀ ĐI ĐỂ NHỚ

Kết thúc chuyến hành trình dài ngày qua những tỉnh thành “mới mà cũ”, tôi nhận ra miền Tây không chỉ đổi thay ở những con số thống kê khô khan hay những tấm biển hiệu địa giới hành chính mới sáp nhập. Cái hồn cốt của vùng đất này nằm ở sự giao thoa kỳ diệu giữa quá khứ oai hùng và khát vọng hội nhập với đương đại. Đến miền Tây để thấy sự kỳ vĩ của sông ngòi, sự thông minh trong cách người nông dân thuần hóa mặn mòi của biển cả thành vị ngọt của yến sào, trái chín. Ở lại đây, ta càng thêm trân quý những người dân chất phác đang ngày đêm vượt khó, và thấu cảm cả những giọt mồ hôi thấm đẫm trong từng sản vật miền sông nước. Rồi khi rời đi, ta sẽ nhớ mùi bùn ngai ngái đặc trưng mỗi khi con nước về, nhớ tiếng ghe xuồng rẽ sóng trong đêm, nhớ những chiến khu xưa vẫn thầm thì kể chuyện anh hùng. Miền Tây đang bứt phá bởi những con người hào sảng, chăm chỉ và trí tuệ. Một thoáng miền Tây thôi, nhưng đủ để ghi dấu cho lữ khách những kỷ nệm khó phai về vùng đất “chín rồng” huyền thoại./.

Tài liệu tham khảo chính:

Các số liệu được trích xuất, tổng hợp từ các nguồn tài liệu:

• Các báo cáo kinh tế xã hội của UBND của các tỉnh miền Tây năm 2025;
• Niên giám thống kê 2024 và các thông tin của cổng của Tổng cục Thống kê;
• Các thông tin trên cổng thông tin của Chính phủ và Bộ NN và MT;
• Các báo cáo của Hiệp hội Yến sào Việt Nam và Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản; Hiệp hội Ngành hàng lúa giạo Việt Nam.

Lượt xem: 32