Sáng 24/4/2026, Quốc hội đã chính thức thông qua Nghị quyết 02/2026/QH16 về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 – 2030, trong đó nhấn mạnh yêu cầu đưa giáo dục kỹ năng số và trí tuệ nhân tạo (AI) vào hệ thống giáo dục quốc dân ngay từ bậc mầm non. Đề xuất này lập tức mang đến một cảm giác "lạ" và "mới", thậm chí tạo ra những luồng ý kiến khác nhau từ xã hội. Tuy nhiên, nếu nhìn rộng ra thế giới và thời đại, đây hoàn toàn không chỉ đơn thuần là một câu chuyện chạy đua công nghệ.

Thế giới đang ở đâu trên bản đồ "AI mầm non"?

Nhìn vào thực trạng và "đặc thù" Việt Nam

Có thể nói Việt Nam đang ở "thời điểm vàng", khi chúng ta đang trong giai đoạn cơ cấu dân số vàng và quyết liệt đẩy mạnh nền kinh tế số. Vì thế, quyết sách này là một bước đi đón đầu chiến lược, nhằm chuẩn bị một thế hệ lao động tương lai đủ năng lực để tránh "bẫy thu nhập trung bình" về mặt trí tuệ. Dù vậy, từ nghị trường đến lớp học vẫn còn những rào cản thực tế rất lớn:

Thứ nhất là khoảng cách số giữa các vùng miền ngày càng rõ rệt. Trong khi trẻ em thành thị đã sớm quen thuộc với máy tính bảng hay trợ lý ảo, thì hàng triệu trẻ em vùng cao, vùng nông thôn vẫn đang bộn bề thiếu thốn từ phòng học kiên cố cho đến trang thiết bị cơ bản.

Thứ hai là bài toán nan giải về đội ngũ giáo viên. Các cô giáo mầm non hiện nay đang phải chịu áp lực khổng lồ về sĩ số học sinh và gánh nặng chăm sóc sinh hoạt. Việc yêu cầu họ thay đổi tâm thế và "nạp" thêm kỹ năng giảng dạy về AI thực sự là một thách thức lớn về năng lực chuyên môn.

Thứ ba là điểm nghẽn về hạ tầng công nghệ.  Sự đầu tư cho mạng lưới internet và thiết bị số tại hệ thống giáo dục công lập hiện vẫn thiếu tính đồng bộ tạo ra rào cản lớn, khiến nhiều cơ sở giáo dục chưa thể thích ứng ngay lập tức với các yêu cầu khắt khe và tốc độ chuyển đổi nhanh chóng của thời đại trí tuệ nhân tạo.

Dạy AI ở mầm non là dạy cái gì?

Trước khi nghị quyết được thông qua, nhiều đại biểu Quốc hội đã bày tỏ sự lo ngại rằng việc đưa AI vào trường học có thể ảnh hưởng xấu đến sự phát triển trí não và tư duy độc lập của trẻ em. Phản biện lại điều này, đa số chuyên gia đều thống nhất quan điểm: AI ở mầm non là "học để hiểu" chứ không phải "học để dùng" như người lớn. Theo PGS.TS Nguyễn Bá Minh, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Mầm non, Bộ GD&ĐT, “vấn đề then chốt không nằm ở việc bao nhiêu tuổi là phù hợp, mà là mức độ và nội dung tiếp cận”. Đối với bậc mầm non, AI phải được giới thiệu thông qua trò chơi và hình ảnh trực quan để phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ. Thực chất, khoa học của giáo dục AI mầm non bao gồm 3 nội dung cốt lõi:

Dạy trẻ hiểu về "quy trình" (thuật toán đơn giản): Trẻ học cách chia nhỏ vấn đề và sắp xếp trình tự thông qua các trò chơi và hoạt động thực tế.

Dạy về "đạo đức số": Trẻ em cần được hướng dẫn để nhận thức được nguy cơ thao túng thông tin, biết phân biệt đâu là con người thật, đâu là máy móc. Quan trọng hơn, trẻ học được cách tương tác nhân văn, tránh lệ thuộc hoàn toàn vào công nghệ.

Sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ sáng tạo: Công nghệ AI sẽ được tích hợp thông qua các robot kể chuyện tương tác hay đồ chơi lập trình cơ bản, từ đó kích thích trí tò mò, giao tiếp và cảm xúc xã hội [3].

Để quyết sách không nằm trên giấy

Có thể khẳng định, đưa AI vào mầm non là một hướng đi đúng đắn và mang tính tất yếu đối với một quốc gia mong muốn tự cường về công nghệ. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tham vọng này, chúng ta cần có một lộ trình triển khai khoa học, "không cào bằng", thí điểm trước ở những nơi đủ điều kiện rồi nhân rộng sau. Đặc biệt, giải pháp then chốt nhất chính là đào tạo giáo viên làm hạt nhân. Nắm bắt được điều này, Thông tư 18/2026/TT-BGDĐT đã quy định Khung năng lực số cho giáo viên. Điểm đột phá là Khung này yêu cầu giáo viên mầm non phải làm chủ 6 miền năng lực, trong đó có hẳn một miền chuyên sâu về "Trí tuệ nhân tạo". Lần đầu tiên, các cô giáo mầm non được yêu cầu tiếp cận 4 thành phần năng lực cực kỳ hiện đại: Tư duy lấy con người làm trung tâm, Đạo đức AI, Sư phạm AI và AI cho phát triển chuyên môn [4]. Khung năng lực này chính là cẩm nang giúp giáo viên tự tin ứng dụng AI thiết kế hoạt động vui chơi, chăm sóc trẻ một cách an toàn.

Phát biểu tại “Hội thảo về ứng dụng AI trong giáo dục” tháng 11/2025 (được tổng thuật trên Cổng thông tin Bộ KH&CN và Bộ GD&ĐT), PGS.TS Nguyễn Bá Minh khẳng định: "Giáo dục trẻ nhỏ cần sự ấm áp, thấu hiểu và truyền cảm hứng, những yếu tố chỉ con người mới có. AI trong lớp học mầm non chỉ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ, giúp giáo viên giải phóng khỏi các công việc hành chính để có thêm thời gian tương tác trực tiếp và quan sát trẻ”.

Suy cho cùng, công nghệ dù tiên tiến đến đâu cũng chỉ là công cụ. Tâm hồn, tình yêu thương và sự dìu dắt trực tiếp của người thầy mới vĩnh viễn là "trái tim", là giá trị cốt lõi không thể thay thế của giáo dục mầm non./.

-----

[1] MIT Media Lab (2020), Learning about artificial intelligence: A hub of MIT resources for K-12 students. Massachusetts Institute of Technology (https://aieducation.mit.edu)

[2,3] https://www.instituteforchildsuccess.org/wp-content/uploads/2025/09/ICS_AI-and-ECE_Aug-2025.pdf

[4] https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2026/4/18-bgddt.pdf

Lượt xem: 3