Nhân kỷ niệm 92 năm ngày Báo chí Cách mạng việt nam (21/6/1925 - 21/6/2017), “Đại biểu Nhân dân Hà Tĩnh” đã có cuộc trò chuyện với ông Nguyễn Xuân Hải - Chủ tịch Hội Nhà báo Hà Tĩnh về vấn đề này:

Chủ tịch Hội Nhà báo Hà Tĩnh Nguyễn Xuân Hải

- Với trách nhiệm của người đứng đầu tổ chức hội nghề nghiệp ông đánh giá như thế nào về đội ngũ những người làm báo hiện nay nói chung và đội ngũ những người làm báo tỉnh nhà nói riêng?

Kể từ khi báo Thanh niên - tờ báo cách mạng đầu tiên của những người yêu nước Việt Nam theo xu hướng cộng sản do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp thành lập xuất bản số đầu tiên (21/6/1925), đến nay cả nước có hơn 845 cơ quan báo chí in với 1.118 ấn phẩm báo chí; 1 hãng thông tấn quốc gia, 67 đài phát thanh, truyền hình TƯ và địa phương;  98 cơ quan báo chí điện tử và 1.525 trang thông tin điện tử tổng hợp.  Cả nước có trên 22.000 hội viên hội nhà báo, có gần 18.000 nhà báo được cấp thẻ, khoảng 5.000 phóng viên đang hoạt động báo chí nhưng chưa đủ điều kiện cấp thẻ nhà báo... Hàng trăm nhà báo được đào tạo sau đại học, một số có học hàm, học vị Giáo sư, Phó giáo sư, tiến sĩ.  Báo chí góp phần tích cực giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, tăng cường sức mạnh quốc phòng, an ninh, làm cho vị thế Việt Nam trên trường quốc tế ngày càng được nâng cao. Báo chí thực sự là tiếng nói tin yêu của Đảng, Nhà nước, các đoàn thể xã hội, là diễn đàn của nhân dân, là vũ khí sắc bén chống lại các thế lực phản động, thù địch; là chiếc cầu hữu nghị gắn kết Việt Nam với bạn bè tiến bộ trên thế giới.

Ở tỉnh ta hiện có 7 cơ quan báo chí là Báo Hà Tĩnh, Đài PTTH Hà Tĩnh, Tạp chí Hồng Lĩnh, Tạp chí Thông tin tư tưởng, Tạp chí Văn hoá Hà Tĩnh, Tạp chí Khoa học, Đặc san Hà Tĩnh - Người làm báo có giấy phép thường xuyên của Bộ TT&TT còn 46 trang thông tin điện tử của các cơ quan, đơn vị đang hoạt động,   52  bản tin của các cấp, ngành, thành phố, huyện,thị có giấy phép của Sở VHTT (nay là Sở Thông tin - Truyền thông); có 7 Văn phòng đại diện, 13 PV thường trú và 9 PV có giấy giới thiệu của BBT các báo Trung ương và tỉnh bạn hoạt động trên địa bàn. Toàn tỉnh hiện có  gần 170 phóng viên, BTV của các cơ quan báo chí  được cấp thẻ nhà báo, 238  hội viên Hội nhà báo Việt Nam. Trong những năm qua, báo chí Hà Tĩnh đã không ngừng lớn mạnh và trưởng thành cùng sự lớn mạnh của quê hương, đất nước, góp tiếng nói nhiệt thành và trung thực của mình vào việc đẩy nhanh sự phát triển toàn diện và bền vững của tỉnh nhà. Bên cạnh việc đề cao điển hình tốt, cổ vũ cái mới, đấu tranh cho cái mới thắng lợi, báo chí tỉnh nhà cũng đã giành một phần đáng kể cho chủ đề đấu tranh chống các hiện tượng tiêu cực, các tệ nạn xã hội. Có thể nói, bằng tấm lòng vì nghĩa cả, bằng cái tâm trong sáng của những người cầm bút, các nhà báo đã không nề hà gian khổ, thâm nhập thực tế để từ đó tạo nên những tác phẩm thấm đẫm hơi thở cuộc sống và có tính chiến đấu cao.

Thời gian qua đã có không ít vi phạm trong đạo đức nghề nghiệp người làm báo. Ông có thể nói thêm về điều này?

Thời gian qua, có thể nhận thấy những biến đổi tiêu cực trong đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam đang diễn ra ngày càng phức tạp và cho thấy dấu hiệu của sự tha hoá trong một bộ phận nhà báo Việt Nam. Có thể nêu một số ví dụ:

1. Ngày 27/7/2014, Báo Lao động số 172 đăng tải bài: “Gặp người sống sót trong đơn vị của 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc” của tác giả Giang Thùy Linh ghi lại lời kể của bà Trần Thị Bích Thao (SN 1942, quê tại xã Vĩnh Lộc, Can Lộc) hiện sống tại tỉnh Thái Nguyên, là cựu TNXP từng công tác tại Ngã ba Đồng Lộc. Nội dung của bài báo có nhiều chi tiết trái ngược so với những thông tin, cứ liệu lịch sử được công bố từ trước đến nay, gây thắc mắc cho các tầng lớp nhân dân cũng như sự bức xúc cho các cựu TNXP đã từng sống, chiến đấu tại chiến trường Đồng Lộc. Nhất là chi tiết chiều 24/7/1968, khi 10 nữ TNXP hy sinh thì người được tìm thấy sau cùng không phải Tiểu đội phó Hồ Thị Cúc mà là Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần.

Trước những thông tin đó, Ban Thường vụ Tỉnh đoàn Hà Tĩnh phối hợp với các đơn vị liên quan đã tổ chức xác minh với sự tham dự của đông đảo các nhân chứng từng là cựu Thanh niên Xung phong cùng Đại đội 552 và Tiểu đội 4 (thời điểm ngày 24/7/1968) sống và chiến đấu tại chiến trường Đồng Lộc đầy ác liệt, gian khổ. Các nhân chứng đã khẳng định những thôn tin này hoàn toàn sai sự thật. Tỉnh đoàn cũng đã có cuộc làm việc tại Thái Nguyên với chính nhân vật trong bài báo, nhân vật đã thừa nhận nhiều thiếu sót, sai lệnh trong trí nhớ của mình. Tuy nhiên, sau đó, Báo Lao động vẫn không có động thái cải chính và xin lỗi...

2. Ngày 11/5/2016, Ban Sản xuất các chương trình Giải trí (VTV) đã có công văn gửi UBND huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa và UBND xã Vĩnh Thành sau phóng sự “Cây chổi quét rau”. Phóng viên Phạm Thị Phương đã tự tìm hiểu đề tài bằng quan sát cá nhân thiếu sự kiểm chứng, vi phạm qui trình tác nghiệp báo chí, phản ánh không trung thực sự việc và có dàn dựng một số cảnh quay trong phóng sự. Đây là lỗi vi phạm nghiêm trọng đạo đức nghề báo.

Vừa qua Tổng biên tập báo Kinh doanh và Pháp luật cũng đã ra  quyết định kỷ luật tạm dừng hoạt động 6 tháng đối với nhà báo Dương Chí Sỹ vì có hành vi dọa dẫm một trường tiểu học Hiệu trưởng Trường Tiểu học Vượng Lộc. Ông Dương Chí Sỹ trong quá trình tác nghiệp tại Trường Tiểu học Vượng Lộc đã gây áp lực, dọa dẫm Ban Giám hiệu nhà trường bằng việc kể về các bài báo đã viết hạ bệ người khác, nêu cách “viết báo theo tâm trạng cá nhân”, có ý dọa viết “không tốt”... để gây mất uy tín của nhà trường đối với tỉnh, huyện Can Lộc và nhân dân xã Vượng Lộc.

Theo đó, Báo Kinh doanh và Pháp luật đã tạm dừng hoạt động của nhà báo, phóng viên Dương Chí Sỹ, sinh ngày 21/7/1957 trong thời hạn 6 tháng, kể từ ngày 15/4/2017 vì đã vi phạm quy định đạo đức, nghề nghiệp trong hoạt động báo chí.

Thực tế trên cho thấy, không ít những người lamg báo và một số cơ quan báo chí đã thiếu nghiêm khắc trong việc tuân thủ Luật Báo chí và 10 điều quy định đạo đức nghề nghiệp, đã coi nhẹ chức năng định hướng thông tin như là chức năng quan trọng hàng đầu của nền báo chí cách mạng.

- Trong rất nhiều điều quyết định đạo đức nghề nghiệp của người viết báo, theo ông điều gì là quan trọng nhất?

Khi một người tham gia viết báo, muốn trở thành nhà báo tốt, anh ta chịu sự chi phối và quyết định của rất nhiều yếu tố. Tuy nhiên, theo tôi, có 2 yếu tố quan trọng nhất là tính chính trị và sự nhạy cảm nghề nghiệp.

Nghề báo là một nghề thuộc lĩnh vực chính trị - xã hội thông qua hoạt động nghiệp vụ. Tư duy báo chí thể hiện rõ tính chính trị. Nó cho phép phóng viên có thể xác định vị trí chính trị của mình trong quá trình thông tin.

Bản lĩnh chính trị vững vàng là một yêu cầu không thể thiếu đối với mỗi phóng viên báo chí hiện nay. Khác với báo chí trong cơ chế thị trường tư bản chủ nghĩa, báo chí của chúng ta phải làm tốt chức năng thông tin giáo dục vận động và tổ chức quần chúng thực hiện những nhiệm vụ của Đảng. Nhà báo phải năng động trong nền kinh tế thị trường, phấn đấu tăng nguồn thu nhưng không hạ thấp tính chiến đấu của báo chí; tích cực và chủ động hội nhập với thế giới nhưng vẫn giữ vững bản sắc người phóng viên báo chí cách mạng.

Sự nhạy cảm được coi là một trong những phẩm chất nghề nghiệp quan trọng trong hoạt động sáng tạo của một phóng viên báo chí, thể hiện rõ đạo đức báo chí. Nhạy cảm để phát hiện những nhân tố mới, điển hình mới. Nhạy cảm để nhận ra đúng bản chất đích thực của những vấn đề, con số, sự kiện...

Có thể khẳng định, nhạy cảm nghề nghiệp là một yêu cầu quan trọng đối với phẩm chất cần có của một nhà báo. Thực tế cho thấy rằng, thông tin dù có tính chân thật cao nhưng còn phải xem thông tin đó có lợi hay hại. Đã có rất nhiều thông tin khi được ra mặt báo rất chính xác nhưng có hại cho xã hội, thiệt hại cho nhân phẩm con người hoặc cho nền kinh tế đất nước. Như vậy, tuy tin tức đưa ra là hoàn toàn đúng, nhưng đúng mà không có lợi thì vẫn chưa đủ. Chính vì thế mà nhà báo phải luôn tỉnh táo và phải biết quan tâm đến cái lợi, cái hại của mỗi thông tin trước khi quyết định truyền đi trên các phương tiện thông tin đại chúng.

- Người làm báo cần phải làm gì để thể hiện tốt đạo đức nghề nghiệp trong bối cảnh hiện nay, thưa ông?

Trong bối cảnh hiện nay, báo chí ngày càng có ảnh hưởng và tác động to lớn, nhanh nhạy tới nhận thức, tình cảm và thái độ của nhân dân, tới tâm trạng và dư luận xã hội trong và ngoài nước, tới tình hình kinh tế, chính trị, an ninh, tới hình ảnh và uy tín của đất nước trên thế giới. Chính vì vậy, trách nhiệm của người làm báo cũng nặng nề hơn. Mỗi nhà báo phải cân nhắc nhiều hơn khi viết để làm sao nội dung mỗi bài báo riêng lẻ cũng như cơ cấu nội dung tổng thể của các thông tin trên báo giúp cho xã hội nhận thức đúng bản chất sự việc, giúp bạn đọc có thái độ tích cực với cuộc sống.

Mặt khác, không thể dễ dãi, tùy tiện khi viết. Kể cả khi viết về những cái hư hỏng, tiêu cực dù lớn đến đâu cũng không được làm cho người đọc mất lòng tin và dũng khí, ngược lại phải tiếp thêm sức mạnh cho mọi người có thêm dũng khí, quyết tâm tham gia tích cực hơn, chủ động hơn vào cuộc đấu tranh đến cùng đẩy lùi những tiêu cực. Đội ngũ những người làm báo phải tổ chức phản bác lại những hành động và luận điệu sai trái một cách kiên quyết, mạnh mẽ, kịp thời, có sức thuyết phục cao.

- Cám ơn ông